اگرچه اسطوره شناسان ایرانی، آن گونه که پیش از این آمد اسطوره را بازتاب یا برآیند رخدادهای تمدنی اجتماع تحولات فرهنگی و تاریخی و جغرافیایی میپندارند، هیچ کدام به طور مستقل و جامع به تحلیل و بررسی اسطوره های ایرانی با پیش روی قرار دادن دیدگاه پیش گفته نپرداخته اند؛ از همین روی نگارنده با در نظر داشتن این فرضیه که اسطوره ها برآمده از دگرگونیهای تاریخی اجتماعی و جغرافیایی هستند در جستار پیش رو و سنجش اسطوره های ایرانی می پردازد و نشان میدهد که چگونه به عنوان نمونه با دگرگونی سنگ به آهن، جنس انسان یا آسمان که در عصر سنگ از خاک یا سنگ پنداشته میشد. در دوره ،آهن، فلز انگاشته میشود یا چگونه سرمای بسیار سرزمین نخستین ایرانیها پیش از مهاجرت به فلات ایران سبب شده است تا اهریمن از جنس سرما پنداشته شود و آتش تقدّس یابد یا چگونه خشک سالی در ایران سبب پدیداری اسطوره هایی در پیوند با خود شده است در این بررسی در پی می آید از منابع باستانی کهن همچون اوستا و کتیبه های هخامنشی منابع پهلوی شاهنامه فردوسی یاری گرفته شده است که همگی منابعی ارزنده برای شناخت اسطوره های ایرانی هستند.