مقالات مجموعه ی چهل گفتار در فرهنگ و تاریخ و ادب ایران، که به تفاریق طی حدود بیست سال ترجمه و تالیف شده اند، به لحاظ زمانی شمولی دارند از دوران هخامنشیان و ماقبل آن تا قرون بعد از اسلام و در موضوع به گرد مسائل بالنسبه متنوع لغوی و دستوری و ادبی و تاریخی و دینی می گردند که بخشی از مشغولیت ذهنی و درسی نویسنده بوده اند. بعضی از این موضوعات و مسائل عبارتند: از الفاظ دخیل از زبان های ایرانی در زبان های دیگر، روابط ایرانیان و مغان با یونانیان و افلاطونیان، اندک تاملاتی در تاریخ دین های زردشتی و مانوی و تصوف اسلامی، ترجمه ی متون یونانی و سریانی و پهلوی به عربی، روابط فرهنگی و ادبی ایران و هند، تاریخ زبان فارسی و بعضی مسائل لغوی آن، و مختصر یادداشت هایی درباره ی بعضی از عالمان و خاندان های علما در دوران اسلامی.